مقدمه:    

    رشد جمعیت شهری و گسترش مهاجرت از روستا به شهر و مهاجرت از شهرهای کوچک به شهرهای بزرگتر باعث افزایش مشکلات برای شهرداریها گردیده است. اداره مطلوب شهرها و ارائه ی خدمات مناسب و کنترل و هدایت پروژه های عمرانی مستلزم کسب منابع و هزینه ی صحیح بوده و شهرداری ها بعنوان سازمان های محلی می بایست مدیریت بهینه ای در منابع درآمدی و هزینه های شهری را اعمال نمایند.

در ایران اتکای بیش از حد اکثر شهرداریهای کشور به درآمدهای حاصل از مسکن و فروش تراکم باعث افزایش و تشدید قیمت مسکن و بروز مشکلات و بحران های مالی در مقاطع مختلف زمانی برای شهرداریها شده است. هرچند درآمد شهرداریها در سالهای اخیر از طریق اخذ عوارض گوناگون و دیگر منابع از رشد قابل توجهی برخوردار بوده است اما متقابلاً هزینه های آن نیز افزایش یافته وامروزه دستیابی به روشهای جدید و پیش بینی منابع درآمدی مطمئن و پایدار و تعدیل هزینه های شهرداری دغدغه اصلی مدیران و برنامه ریزان امور شهری از جمله شوراهای اسلامی شهرها و شهرداران می باشد.

از مهمترین تنگناها و مسائل شهرداریها می توان به مواردی به شرح ذیل اشاره نمود:

الف)مشکلات ساختاری:

1- قدیمی بودن قوانین شهرداری و عدم تناسب آن با نیازهای جدید شهروندان

2- تداخل قوانین شهرداری با سایر دستگاهها و تضعیف جایگاه شهرداری در برابر وظایف قانونی سایر دستگاهها (نمونه موردی وضع قوانین تجمیع عوارض و ارزش افزوده بویژه در شرکتهای خدماتی مانند برق، مخابرات، آب و فاضلاب و... موجب تضعیف جایگاه شهرداری در کسب منابع درآمدی گردیده است)

3- نبود و ضعف هماهنگی بین دستگاههای اجرایی با شهرداری در ارائه خدمات که منجر به افزایش هزینه های خدمات شهری می گردد.

4- ضعف و عدم ضمانت اجرایی جهت اجرای کامل قوانین مربوط به شهرداری (مانند پیگیری احقاق مفاد قانونی ماده 100-77- 55 و... شهرداری)

5- ضعف در جایگاه و منزلت عمومی شهرداری و شهرداران در سطح جامعه بر خلاف کشورهای پیشرفته

6- عدم اعمال مدیریت واحد شهری (درماده 136 قانون برنامه پنجساله سوم دولت متعهد به اجرای این بند قانونی بوده که در برنامه چهارم نیز تنفیذ شده بوده است)

7- ضعف و فقدان تخصص مرتبط در بین شهرداران منتخب از سوی شوراها بدلایل متعدد از جمله عدم رغبت مدیران توانمند به فعالیت در شهرداری به دلیل معذوریت های حقوقی، فنی، اجتماعی و...

8- فقدان فرهنگ عمومی در شناختن شهرداری به عنوان یک سازمان عام المنفعه محلی و منتخب مردم و ضعف در همکاری عمومی شهروندان با شهرداری

9- اتکای شهرداریها به بودجه دولتی و کاهش شدید کمکهای مالی دولت به شهرداریها و ایجاد مشکلات ناشی از تصمیمات دولت در خصوص استقلال شهرداریها

10- اعمال بخشودگی های متعدد و حذف برخی از درآمدهای شهرداری و واریز آن به سایر منابع

11-وابستگی حقوقی  قانونی شهرداری به قیمتهای منطقه ای دارایی که متناسب با بهای خدمات و نیازهای مالی شهرداریها نمی باشد.

12- تورم بالا و افزایش مستمر هزینه ها و عدم دسیابی به منابع پیش بینی شده در بودجه سنواتی شهرداریها

ب)مشکلات اجرائی:

1- ضعف در ساختار اداری و مالی و اجرائی شهرداریها بواسطه نبود ارائه خدمات شهر الکترونیک( مجازی) به مردم در جهت کاهش هزینه ها

2- ضعف در ساختار تشکیلاتی و نیروی انسانی شهرداریها و عدم تناسب با توسعه و تنوع نیازهای اجتماعی شهروندان بعنوان نمونه ساختار شهرداریها در امور فرهنگی و اجتماعی بسیار ضعیف می باشد.

3- عدم تناسب. نبود شفافیت در شاخص های توزیع منابع درآمدی حاصل از تجمیع عوارض و ارزش افزوده اختصاص یافته از سوی امور مالیاتی

4- کاهش حضور سرمایه گذاران در بخش ساخت و ساز بویژه در بخش مسکن در بافت شهرها بدلیل رکورد بخش مسکن و تبعات ناشی از اجرای طرح مسکن مهر

5-روی آوردن شهرداریها به کسب درآمد ناپایدار مانند افزایش فروش تراکم- فروش و حذف پارکینگ و ...

6-عدم تبیین وظایف مشخص بین شهرداریها و دستگاههای اجرائی در موارد مربوط به امور شهر. (مثلا در امر نظارت، ساماندهی و کنترل امور حمل و نقل درون شهری، آژانسها، حمل و نقل برون شهری و.... با تداخل وظایف دستگاههایی نظیر صنعت، معدن تجارت و سازمان حمل و نقل و پایانه و... مواجه می باشد.) 

7- پایین بودن ضریب حقوقی شهرداران در مقایسه با حجم مسئولیت قانونی واگذار شده و توقعات مردم و انتظارات شوراها ( این امر موجب عدم رغبت حضور مدیران توانمند در شهرداریها می گردد)

8- توقعات بیش از حد و خارج از توان شهرداری از سوی شوراها و اعمال نفوذ شوراها در ساختار برنامه و بودجه شهرداری که گاها موجب اختلال در روند توسعه شهری می گردد.

9- بهره وری کم در نیروی انسانی در شهرداری به دلیل ضعف و عدم اجرای اتوماسیون در سیستم اداری، اجرائی و مالی شهرداری

10-انتظار بالای دستگاههای اجرائی از شهرداری در ارائه خدمات جنبی و خارج از وظایف محوله شهرداریها در طول سال و بمناسبتهای خاص ، ملی و مذهبی و...

11- مشکلات مالی شهرداریها ناشی از تصمیمات دولت در اجرای طرح مسکن مهر که متاسفانه زیرساختهای شهری آن آماده نبوده و منابع مالی آن نیز اخذ نشده و یا به شهرداریها تخصیص نیافته و شهرداریها تحت فشارهای متعدد در خصوص ارائه خدمات (آسفالت،جمع آوری آبهای سطحی، فضای سبز و.. می باشند.

12-کمبود کمکهای مالی دولت به شهرداریها در سالهالی 1389 تاکنون بدلیل مشکلات عمومی دولت در تنظیم و تحقق بودجه

13- تورم سنگین و افزایش چندین برابری ارزش خدمات ارائه شده به شهروندان که در مقایسه با افزایش محدود بهای خدمات قابل جبران نبوده است.

14- اختصاص زمین به شهرداریها از سوی مسکن و شهرسازی جهت فروش (خام فروشی اراضی) و پرداخت و هزینه درآمد حاصله به تعهدات سایر دستگاههای اجرائی نهادها ، تشکلها و ... در سطح شهر

15- مشکلات مربوط به گرانی و کمبود برخی تجهیزات مورد نیاز ارائه خدمات مانند قیر ، خودروها و ماشین آلات تخصصی و... که شهرداریها را از دستیابی به منابع درآمدی پایدار با مشکل مواجه ساخته است.

16- تاثیر منفی برخی مداخلات سیاسی و اجتماعی و کمیسیون های متعدد در حریم و محدوده قانونی مصوب شهرها، اجرای طرح جامع ، هادی و تفصیلی و...

17- ضعف در ساختار حقوقی و نظام اجرائی مورد نیاز در کنترل و جلوگیری از تخلفات در حوزه مدیریت شهری که پیگیری بسیاری از حقوق شهروندان در امور شهر نیاز به هماهنگی، همکاری و مداخله مستقیم مراجع انتظامی و قضائی می باشد( پیگیری اجرای احکام قانونی ماده شهرداریها- شورای ترافیک ...)

18-وصول بخش عمده ای از عوارض به صورت ملی و عدم توزیع بموقع آن به دلایل متعدد از جمله عدم وجود نیروهای کارآمد و متخصص در شهرداریها- ضعف در برخورد قانونی و ملاحظات اجتماعی، منطقه ای و ...

19- ضعف بنیه مالی و جبران خدمات کارکنان شهرداری در مقایسه با سایر دستگاههای مشمول قانون خدمات کشوری (کاهش انگیزه در بین کارکنان را درپی دارد)

20- مشکلات حقوقی و فنی شهرداریها در زمینه تامین تامین وثیقه و جلب مشارکت بانکها در جهت ایجاد تاسیسات درآمدزا برای شهرداریها و...